Barwy wynikają z herbu, nie odwrotnie
Reguła, od której zaczyna się każde poprawne opracowanie: flaga gminy powstaje z barw herbu. Nie z kolorów logo promocyjnego, nie z gustu radnych, nie z palety modnej w danym roku. Jeśli herb ma czerwone pole i srebrne godło, flaga będzie czerwono-biała, bo w heraldyce srebro przedstawia się jako biel, a złoto jako żółć.
Warszawa jest przykładem najczytelniejszym. Herbowa syrena na czerwonym polu, korona złota - i stąd flaga żółto-czerwona, dwa poziome pasy. Kraków z kolei nosi barwy biało-niebieskie, wywiedzione bezpośrednio z tynktur herbowych. Ta sama logika obowiązuje w Rzeszowie, we Wrocławiu i w każdej innej gminie, choć rezultaty bywają bardziej złożone, gdy herb zawiera więcej niż dwie barwy.
Zasada alternacji barw
Heraldyka europejska opiera się na regule, która ma osiemset lat i wciąż jest w mocy: nie kładzie się metalu na metal ani barwy na barwę. Metale to złoto i srebro, barwy to czerwień, błękit, zieleń, czerń i purpura. Złota gwiazda na srebrnym polu jest błędem. Czerwony krzyż na błękitnym polu również.
Reguła nie jest kaprysem. Wynika z czytelności na odległość - zestawienie dwóch metali albo dwóch ciemnych barw zlewa się już z kilkunastu metrów, a chorągiew miała być rozpoznawalna z drugiego końca pola. Ten sam argument działa dziś przy fladze na maszcie.
Procedura: od projektu do uchwały
| Etap | Kto | Efekt |
|---|---|---|
| Kwerenda historyczna | historyk, heraldyk | ustalenie pierwowzoru herbu |
| Projekt plastyczny | grafik we współpracy z heraldykiem | rysunek herbu i flagi, opis blazonowy |
| Wniosek o opinię | wójt, burmistrz, prezydent | skierowanie do Komisji Heraldycznej |
| Opinia | Komisja Heraldyczna przy MSWiA | opinia pozytywna lub uwagi |
| Uchwała | rada gminy | ustanowienie i publikacja w dzienniku urzędowym |
Opinia Komisji Heraldycznej jest wymagana ustawowo. Rada nie może ustanowić herbu ani flagi bez zwrócenia się o nią, choć sama opinia nie jest formalnie wiążąca. W praktyce uchwały podjęte wbrew negatywnej opinii bywają kwestionowane, więc samorządy raczej poprawiają projekt, niż idą w spór.
Co powinna zawierać uchwała
- Opis flagi w języku heraldycznym, czyli blazonowanie.
- Proporcje boków, najczęściej 5:8, rzadziej 2:3.
- Wzór graficzny w załączniku, w postaci rysunku, nie fotografii.
- Określenie barw w systemie umożliwiającym odtworzenie - Pantone albo CMYK.
- Zasady używania i tryb wyrażania zgody na wykorzystanie przez podmioty zewnętrzne.
Ostatni punkt jest tym, o którym najczęściej zapomina się na etapie projektowania. Herb gminy podlega ochronie i jego użycie komercyjne wymaga zgody organu wykonawczego. Producent gadżetów promocyjnych, który nadrukuje herb bez zgody, naraża się na roszczenie - a zamawiający razem z nim.
Flaga, chorągiew, baner
Trzy pojęcia, które w uchwałach bywają mylone. Flaga to płat na maszcie, podnoszony i opuszczany, o proporcjach poziomych. Chorągiew jest przywiązana do drzewca na stałe i towarzyszy osobie albo jednostce; ma charakter ceremonialny. Baner w rozumieniu weksylologicznym to płat pionowy, zawieszony na poprzeczce, często powielający pole herbowe w całości.
Wiele gmin ustanawia uchwałą wszystkie trzy, każdą do innego zastosowania. Flaga wisi na urzędzie, chorągiew wychodzi na uroczystości, baner zawiesza się na latarniach przy święcie miejskim.
Wykonanie: na co uważać przy zamówieniu
Flagi samorządowe zamawia się z załącznikiem do uchwały, nie ze zdjęcia poprzedniej sztuki. Odtwarzanie z fotografii kończy się dryfem koloru i zniekształceniem godła, które po kilku iteracjach przestaje odpowiadać wzorowi. Podaj producentowi plik wektorowy z załącznika i wartości Pantone z uchwały.
Godło herbowe zawiera zwykle cienkie kontury i drobne detale. Przy nadruku sublimacyjnym poniżej pewnej wielkości po prostu się zlewają - dlatego dla formatów mniejszych niż 100x60 cm warto zamówić uproszczoną wersję rysunku, przewidzianą w załączniku.
Pytania, które wracają najczęściej
Skąd biorą się barwy flagi miasta?
Z tynktur herbowych. Metal złoty odwzorowuje się jako żółć, srebrny jako biel, a barwy przenosi się bezpośrednio. Kolejność pasów wynika zwykle z układu: barwa pola herbowego trafia na dolny pas, barwa godła na górny.
Czy gmina może mieć flagę bez opinii Komisji Heraldycznej?
Rada ma obowiązek wystąpić o opinię przed podjęciem uchwały. Sama opinia nie wiąże formalnie, ale uchwała przyjęta wbrew niej bywa kwestionowana w nadzorze, więc w praktyce projekty się poprawia.
Czy mogę użyć herbu miasta na materiałach firmowych?
Tylko za zgodą organu wykonawczego gminy. Herb podlega ochronie, a tryb wydawania zgody określa zwykle sama uchwała o symbolach albo statut. Wniosek składa się przed rozpoczęciem produkcji, nie po.